گروه بورس کالا: تغییر سریع
شرایط تجاری در دنیای امروز و مخصوصا پس از بحران مالی سال 2008 باعث شده
تا اقتصادهای نوظهور بسیاری به سمت بورسهای کالایی متمایل شوند تا جایی که
در کنار رونق این قبیل بازارها، محصولات مختلفی نیز به بازارهای جهانی
معرفی شده است. کاهش هزینههای مبادله و اعتماد به کیفیت تولیدات و شرایط
تحویل، تقابل رودرروی عرضه و تقاضا، شفافیت مالی، تجاری و مالیاتی،
گستردگی دامنه بورسها به بازارها و مناطق مختلف و همچنین تمایل زایدالوصف
دولتها به رونق این بازار رسمی مواردی است که جایگاه بورسهای کالایی را
در دنیای امروز تقویت کرده است. به جرات میتوان گفت که این موارد همگی در
بدنه بورس کالای ایران ظاهر شده و همچنین شاهد تغییر شکل معاملات به سمت
رونق و البته شفافیت آنها در این نهاد مهم مالی هستیم.
دکتر حامد سلطاننژاد، مدیرعامل بورس کالای ایران طی
دیداری که از روزنامه «دنیای اقتصاد» به عمل آورد با تاکید بر این موضوع که
شفافیت حق سه طرف یک معامله یعنی خریدار، فروشنده و دولت است سازوکار
بورس کالا را بهعنوان بهترین روش برای ایجاد شفافیت در بازارهای کالایی
معرفی کرد. به عقیده وی، رسیدن به اقتصاد مبتنی بر بازار در کشورهایی همچون
ایران نیازمند الزاماتی است که تقویت بورس کالا میتواند یکی از پیش
شرطهای لازم برای این موضوع باشد. سلطاننژاد معتقد است برخی مشکلات که در
مسیر بورس کالا ایجاد شده میتواند تجربه مهمی را که طی بیش از یک دهه
گذشته ایجاد شده از بین ببرد و این در حالی است که ما نیازمند
بینالمللیسازی بورس کالا در شرایط فعلی هستیم. مدیرعامل بورس کالا شرایط
فعلی تالارهای گوناگون این بازار را در این گفتوگو مورد ارزیابی قرار داد و
از برنامههای بورس کالا برای سال جاری خبر داد. در ادامه گفتوگوی «دنیای
اقتصاد» را با مدیرعامل بورس کالای ایران بخوانید.
برخی معتقدند بورس کالا بهعنوان یک بازار با حضور شدید سفته
بازان است که این موضوع عملکرد این بازار را به چالش میکشد. نظر جنابعالی
در رابطه با این اظهار نظرها چیست؟
اگرچه در کشور ما وجود سفته بازان در بازارها مذموم است اما در
اقتصادهای دنیا از سفته بازها استفاده مفید میکنند، بهطوریکه با استفاده
از راهکارهای درست و منطقی معاملات در بازارها با رونق مواجه میشود و در
عین حال نیز دولت و مدیریت بازار از اهرمهای مهم خود برای کنترل
فعالیتهای این عده استفاده میکند. در این بین در برخی کالاها تقاضای
سفتهبازانه وقتی به تقاضای واقعی اضافه میشود در اقتصاد واقعی چهره خوبی
به جای نمیگذارد مانند همین صفهای خریدی که موجب تلاطمهای پی در پی در
بازار میشود. اما وقتی به سمت بازار مالی هدایت میشود چون لزوما در آنجا
تحویلی صورت نمیگیرد و صرفا تقابل موقعیتها و ایدهها پیش نیاز تعیین نرخ
است در واقع آنجا است که سفتهباز با سفته باز مواجه میشود و با بخش
واقعی اقتصاد مواجه نمیشود و بخش واقعی اقتصاد را تخریب نمیکند. در عین
حال باید به این نکته توجه کرد که نظام بازار در شرایط فعلی بهترین درمان
برای دردهای اقتصادی است. اینکه برای ایجاد رفاه در طبقهای از جامعه از
طریق سوبسید کل نظام بازار را تحت تاثیر قرار دهیم اقدام درستی نیست و باید
از بخش کمدرآمد و از روشهای دیگر استفاده کرد.
درباره مکانیزم تعیین و کشف قیمت خودرو از طریق فروش اوراق سلف خودرو توضیح بفرمایید؟
متاسفانه فرهنگسازی در کشور ما به گونهای شکل گرفته است که برای شروع
هر کاری باید یک فرد شجاع پیدا شود و استارت کار را بزند تا اگر
موفقیتآمیز بود بقیه نیز از او پیروی کنند، بحث سلف موازی نیز به همین شکل
است، ما اکنون این کار را با وجود اینکه میدانیم تا جا افتادن آن کمی
زمان لازم است آغاز کردهایم، اما منتظر به ثمر رسیدن این طرح میمانیم. ما
بحث سلف موازی را با هر کسی مطرح کردیم در ابتدا کمی به نظرش عجیب
میرسید، در صورتی که این معاملات همان روش فوروارد است که در بورسهای
دنیا نیز ابتدا معاملات فیزیکی بوده و بعد معاملات به شکل گواهی سپرده
تشکیل شده است.
در این رابطه باید بگویم در حقیقت روش کار به این شکل است که شرکتهایی
که کالایشان را در بورس کالا عرضه میکنند ابتدای پذیرش آن کالا برنامه
عرضه را اعلام میکنند که در نهایت به پشتوانه برنامه عرضهای که از قبل
برای عرضه در آینده تنظیم کردهاند اوراق سلف منتشر میکنند و تولیداتشان
را میفروشند، شرکتی که قرار است کالایی را بهصورت نقد بفروشد همان کالا
را بهصورت سلف برای آینده عرضه میکند تا از این طریق تامین مالی کند.
معمولا معاملات سلف فروشی ارزانتر است و همین انگیزه معاملهگران را
افزایش میدهد هر چند وقتی اقتصاد مبتنی بر بازار شکل میگیرد ما
نمیتوانیم قیمت کالا را دیکته کنیم که خودروساز با چه قیمتی محصول خود را
به فروش برساند، بنابراین محصول مورد نظر باید به بازار ورود پیدا کند و
بعد دید چه مقدار به فروش میرسد.
وقتی این بازار شکل میگیرد حال پراید یا هر کالای دیگری که باشد فرقی
نمیکند مهم این است که چه فکری پشت کاری است که میخواهد انجام شود. برای
به ثمر رساندن آن باید درگیر زندگی روزمره مردم شد و کالایی را انتخاب کرد
که مورد استفاده بیشتری قرار میگیرد.علاوه بر مردم نیز این طرح میتواند
مزیتهای زیادی برای خودروسازان به همراه داشته باشد، بهطوری که آنها هم
میتوانند در این موقعیت رکودی با این روش از ظرفیت بازار سلف بورس کالا
استفاده کرده و منابع مالی خود را تامین کنند در آن موقع برنامه عرضه
شرکتهای خودروساز هم مشخص میشود و میتوان درباره تامین مالی صنعت خودرو
از بورس کالا با استفاده از اوراق سلف تصمیم گرفت.
درباره مزایای طرح فروش اوراق سلف خودرو باید گفت: در فرآیند فعلی
پیشفروش خودرو اگر کسی از خرید خودرو پشیمان شود باید فرآیند طولانی را
برای پس دادن قرارداد خرید خودرو طی کند، اما در این حالت با روش جدید وقتی
این اوراق قابلیت معامله دوباره پیدا میکند دیگر انصراف برای خرید خودرو
خیلی راحت است و کافی است خریدار اوراقش را در بورس بفروشد که در این روش
نگرانی فروشنده را هم تهدید نمیکند.