نقش بورس کالا در اقتصاد ملی /کارکرد های قرارداد های مشتقه در بورس های کالایی / 10 توصیه مهم

علت اهمیت بورس آن است که هیچ مکانیزم بهتری را نمی توان یافت که سبب ارتباط میان سرمایه گذاران و افراد نیازمند به سرمایه به روشی عادلانه، شفاف و قانونمند شود. بورس نقش مهمی در جمع آوری منافع متضاد طرفین در کنار یکدیگر به شیوه ای سازنده و کارآمد بر عهده دارد تا شرکت ها، واسطه ها و سرمایه گذاران، امکان انجام معامله را بیابند.

به گزارش بورس نیوز، در سخنرانی کلارا فورس ( Clara Furse ) مدیر عامل بورس لندن در کنوانسیون 2007 فدراسیون بورس های اروپایی این طور نقل شده است که مطالعات انجام شده نشان می دهد ارتباط مستقیمی میان توسعه بازارهای مالی و رشد اقتصادی وجود دارد. بنابر این اگر بخواهیم ثروت و رونق گسترده ای را در جامعه ایجاد کنیم، ضرورت دارد به تأمین سلامت بازار های مالی توجه ویژه ای داشته باشیم.

علت اهمیت بورس آن است که هیچ مکانیزم بهتری را نمی توان یافت که سبب ارتباط میان سرمایه گذاران و افراد نیازمند به سرمایه به روشی عادلانه، شفاف و قانونمند شود. بورس نقش مهمی در جمع آوری منافع متضاد طرفین در کنار یکدیگر به شیوه ای سازنده و کارآمد بر عهده دارد تا شرکت ها، واسطه ها و سرمایه گذاران، امکان انجام معامله را بیابند. یکی از انواع بورس های با اهمیت در جهان بورس های کالایی می باشد. بورس کالای ایران نیز به عنوان یکی از ابزار های کارآمدی اقتصاد ایران محسوب گردیده و نیروی محرکه ای برای رشد اقتصادی بازار کالای کشور است. کارکرد های زیر که در مورد کلیه بازار های مالی صادق است در بورس کالا ایجاد شده است که بر لزوم وجود بورس کالا بیش از پیش تأکید می کند.

1- قیمت یابی از طریق روابط متقابل خریدار و فروشنده و کشف قیمت

2- کاهش هزینه معاملات از طریق کاهش هزینه های جستجو و اطلاعات

3- تخصیص سرمایه به صنایع و بخش هایی که دارای مزیت می باشند

4- کمک به فرآیند تشکیل سرمایه از طریق انتقال وجوه غیر کارا از سوی افرادی که توان سرمایه گذاری ندارند به سرمایه گذاران.

5- ایجاد بازار ثانویه از طریق ایجاد شرایط برای نقدشوندگی

6- توزیع ریسک بین متقاضیان وجوه و دارندگان وجوه

از شش مورد کارکردهای بازار های مالی که در بالا بدان اشاره شد تنها 3 مورد اول در بازار فیزیکی بورس کالا شکل گرفته است. در حالیکه هر شش کارکرد در بازار های مشتقه به خوبی نمود پیدا می کنند .در حقیقت در تمام دنیا سعی می شود تقاضای سفته بازی بر روی کالای فیزیکی کاسته شده و این تقاضا به اوراق بهاداری که مبتنی بر آن دارایی فیزیکی است منتقل گردد. در حقیقت در این بازار است که هر سه فعال بازار یعنی هجینگ کنندگان ( Hedgers)، سفته بازان (Speculators ) و آربیتراژگران ( Arbitrageurs ) به طور کامل می توانند فعالیت نمایند.

آشنایی عموم و بالاخص عرضه کنندگان کالا ها با این نوع بازار ، در افزایش رونق معاملات بسیار مهم و تأثیر گذار است. عرضه کنندگان کالا ها باید بتوانند ریسک قیمت محصولات خود را کاهش دهند و این مهم در بازار قراردادهای آتی به خوبی نمود پیدا می کند.

اگر منحنی Life Cycle بورس کالا را رسم نماییم این بورس در ابتدای رشد خود قرار دارد و در این نقطه است که نیاز به حمایت های تمامی مسئولین دارد تا بتواند به روند رو به رشد خود ادامه دهد. اگر نگاه بلند مدت به بورس کالا داشته باشیم در شرایط فعلی که بسیاری از زیر ساخت های لازم فراهم شده است باید کمک کنیم که این بورس بتواند به جایگاهی برسد که در کل منطقه و حتی جهان مرجع قیمتگذاری بسیاری از کالا ها باشد.

در پایان 10 پیشنهاد زیر در راستای توسعه هر چه بهتر بورس کالای ایران ارائه می گردد:

1- تکمیل بستر های نرم افزاری موجود در بورس کالا جهت خرید کالاهای فیزیکی از لحظه پس از تسویه در بورس کالا تا لحظه تحویل کالا به خریدار جهت افزایش سرعت خدمات رسانی به خریداران و فروشندگان در رابطه با معاملات فیزیکی

2- افزایش قراردادهای مشتقه مبتنی بر کالا از طریق پذیرش کالا های واجد شرایط مانند کالاهای پتروشیمی که از نوسانات لازم برخوردار هستند و امکان فعالیت هر سه فعال قراردادهای مشتقه در این کالا ها میسر می باشد و حرکت به سمت ایجاد قراردادهای paperی به جای فیزیکی

3- برگزاری همایش های تخصصی با موضوع نقش بورس کالا در اقتصاد ملی ، اقتصاد دانش بنیان و اقتصاد مقاومتی و سایر موضوعات مالی و اقتصادی ، همچنین برگزاری نشست های علمی با حضور صاحبنظران و اساتید دانشگاه ها در حوزه های کالایی و اقتصادی و مالی و همچنین تشویق و حمایت از تحقیقات علمی پژوهشی و پایان نامه های علمی و ارایه داده های لازم در قالب های رایج در معاملات اوراق بهادار جهت استفاده تحلیلگران و دانشجویان و اساتید دانشگاهی

4- طراحی شاخص های لازم در بورس کالا جهت استفاده تحلیلگران اقتصادی ، کالایی و اوراق بهادار

5- ارایه برنامه های تلویزیونی و رادیویی تخصصی در حوزه بورس کالا جهت آشنایی عموم مردم با فرآیند های عملیاتی بورس کالا جهت سرمایه گذاری عمومی و تبیین نقش بورس کالا در اقتصاد ملی و اقتصاد مقاومتی

6- نقش مستقیم بورس کالا در تصمیمات اولیه در مورد قیمت گذاری کالاها ( Price Maker شدن بورس کالا ) و تشکیل کارگروه های تخصصی قیمتگذاری در درون بورس کالا

7- تشکیل کار گروه های تخصصی ارتباطی و مشاوره ای جهت ارتباط قویتر میان خریداران و فروشندگان و بررسی مشکلات گروه های کالایی مختلف و انعکاس به سیاستگذاران و تصمیم گیرندگان اقتصادی

8- کاهش پی در پی قیمت های پایه در بورس کالا در صورت عدم جذابیت قیمت ها تا جایی که قیمت ها برای خریداران جذاب گردد و معاملات رونق یابد .

9- ارایه راهکار های عملیاتی جهت اخذ تسهیلات مورد نیاز خریداران از شبکه بانکی با مکانیزم های مدیریت ریسک مطلوب و فرآیند های نوین تسویه و پایاپای و ارتباط موثر و هر چه بیشتر با سمات در موارد مذکور

10- توسعه و رونق بازار فیزیکی از طریق ورود محصولات جدید در بورس کالا خصوصا توسعه بازار فرعی که در آن شرط همگن بودن برداشته می شود و این بازار همانند OTC در بورس کالا عمل می نماید.

قیمت قند به 2100 تومان رسید

از مهمترین محصولات معامله شده در این گروه می توان به انواع PVC، پلی پروپیلن، پلی اتیلن و SBR اشاره کرد. علاوه بر این، در تالار مزبور 31.900 تن وکیوم باتوم شرکت های پالایش نفت بندر عباس، تبریز و تهران به همراه 8 هزار تن لوب کات سنگین تولید پالایش نفت تهران (تندگویان) معامله گردید.

بورس کالای ایران در روز چهارشنبه مورخ 1394.05.21 و در بازار فیزیکی شاهد معامله 211هزار تن انواع محصولات و به ارزش کل 3.167.798 میلیون ریال بود. در تالار محصولات صنعتی و معدنی و در گروه فولاد، 124.500 تن تختال Cتولید مجتمع فولاد خوزستان و در دو محموله به فروش رسید که ارزشی معادل 1.498.710 میلیون ریال برای معاملات آن رقم خورد. در گروه آلومینیوم نیز 1.500 تن شمش یکهزار پوندی 99.75 مجتمع آلومینیوم هرمزگان (هرمزال) با متوسط قیمت 60 هزار و 783 ریال به همراه 800 تن بیلت تولید آلومینیوم ایران (ایرالکو) با متوسط قیمت 61 هزار و 800 ریال دادوستد شد.

بر اساس گزارش بورس نیوز در تالار فرآورده های نفتی و پتروشیمی و در گروه قیر، 5.491 تن انواع قیر شرکت های نفت جی و نفت پاسارگاد و به ارزش 50.498 میلیون ریال معامله شد. در این روز همچنین 58.441 تن انواع ماده پلیمری مجتمع های تندگویان، شازند، امیرکبیر، جم، آریا ساسول، ایلام، پلی نار، لاله، پلیمر کرمانشاه، مهر، مارون، پلی پروپیلن جم، تبریز، اروند، نوید زرشیمی، مبین، قائدبصیر، بندرامام و غدیر به روی تابلوی عرضه رفت، که از این میان معامله 26.149 تن محصول و به ارزش 996.827 میلیون ریال به ثبت رسید. از مهمترین محصولات معامله شده در این گروه می توان به انواع PVC، پلی پروپیلن، پلی اتیلن و SBR اشاره کرد. علاوه بر این، در تالار مزبور 31.900 تن وکیوم باتوم شرکت های پالایش نفت بندر عباس، تبریز و تهران به همراه 8 هزار تن لوب کات سنگین تولید پالایش نفت تهران (تندگویان) معامله گردید.

شایان ذکر است که تالار صادراتی معامله 10.338 تن انواع قیر تولید شرکت های نگین فخر آذربایجان، مهندسی قیر و آسفالت غرب، نگین گام پارس، اصفهان قیر و انرژی تجارت سام را به ارزش 113.189 میلیون ریال به تماشا نشست.

علاوه بر این، معامله 2.340 تن شکر سفید تولید کارخانه های قند شیرین، تربت جام و فریمان با نرخ پایه 21 هزار ریال و در مجموع به ارزش 49.140 میلیون ریال در تالار محصولات کشاورزی رقم خورد.

در ادامه، کارگزاری کالای خاورمیانه آمار معاملات محصولات فیزیکی را در بورس کالای ایران در روز چهارشنبه مورخ 1394.05.21 به شرح فایل ذیل درآورده است:

آمار معاملات

لازم به ذکر است که در روز شنبه مورخ 1394.05.24، 17.594 تن انواع ماده پتروشیمیایی تولید مجتمع های کارون، بوعلی سینا، تندگویان، ایلام، مهر، اروند، بندر امام، شازند، برزویه و خراسان، 4.400 تن سبد میلگرد مخلوط تولید شرکت تولیدی فولاد سپید فراب کویر، 600 تن گوگرد و 2 هزار تن لوب کات از تولیدات پالایش نفت تبریز، 12 هزار تن وکیوم باتوم شرکت های پالایش نفت شیراز و تبریز، 24.200 تن محصولات کشاورزی شامل گندم دورم و خوراکی، شکر سفید، ذرت دانه ای و روغن خام آفتابگردان و سویا و 55.300 تن انواع قیر شرکت های نفت جی، نفت پاسارگاد و پالایش نفت شیراز راهی رینگ داخلی تالار معاملات بورس کالای ایران خواهند شد.

در رینگ صادراتی نیز 5.900 تن قیر 6070 شرکت های عایق حصار مهران، معماران تجارت آفتاب (اقتصاد بین الملل تندیس)، قیر و عایق جنت آباد و متین ساز فعال به همراه یکصد تن عایق رطوبتی BOF تولید شرکت پاسارگاد عایق پارس به مشتریان خارجی عرضه می شود. آمار کل عرضه های این روز به پیوست آمده است

وضعیت بانکها در یک نگاه کوتاه

وضعیت فعلی بانک ها از یک سو به تحلیل شرایط اقتصادی آینده کشور کمک می کند و از سوی دیگر راهگشای تصمیم گیری سهامداران پیرامون چشم انداز عملکرد آن ها است.

نماد معاملاتی بانک ها در بورس طی تیر ماه سال جاری یکی پس از دیگری برای برگزاری مجامع عادی سهامداران متوقف شده است. بر اساس گزارش بورس نیوز برگزاری این مجامع، تقسیم سود نقدی و توضیحات ارائه شده توسط مدیران در این جلسات می تواند تا حد زیادی نمایانگر وضعیت بانک های کشور باشد.

وضعیت فعلی بانک ها از یک سو به تحلیل شرایط اقتصادی آینده کشور کمک می کند و از سوی دیگر راهگشای تصمیم گیری سهامداران پیرامون چشم انداز عملکرد آن ها است.

در این گزارش نگاهی مختصر برخی از پارامترهای موجود در صورتهای مالی بانک های کشور می کنیم:

اولین نکته حائز اهمیت موضوع تقسیم سود نقدی بانک ها است از آن جایی که بر اساس دستور رییس بانک مرکزی، بانک هایی که صورت های مالی آن مشکلاتی همچون رعایت نکردن حد مطلوب کفایت سرمایه و نقدینگی دارند نمی توانند در مجامع خود سودی بیش از 10 درصد تقسیم نماید. در جدول فوق به راحتی می توان به شناسایی این بانک ها پرداخت.

همان طور که پیداست به ترتیب بانک های تجارت، پارسیان، ملت، دی و صادرات درصد سودی پایین تر از 50 درصد داشتند که در این میان دو بانک تجارت و پارسیان مشمول الزام تقسیم سود 10 درصدی بانک مرکزی شده اند.

بر اساس گزارش بورس نیوز بانک قوامین هیچ سودی میان سهامداران خود تقسیم نکرد و مجمع بانک پاسارگاد نیز به دلیل عدم ثبت حق تقدم ها به 14 مرداد ماه موکول گردید که در آن مجمع 200 ریال سود به ازای هر سهم تقسیم شد. از دیگر نکات قابل توجه در جدول فوق روند تغییرات سود هر سهم در برخی از بانک ها است.

ابتدا از بانک هایی شروع می کنیم که روند سودآوری منفی داشتند.

بانک پارسیان به عنوان یکی از مطرح ترین بانک های خصوصی در سال 93 سود هر سهم خود را نسبت به سال 92 با 81 درصد کاهش محقق نمود که با نگاهی به صورت های مالی آن می توان دریافت که علت این افت سود کاهش سهم بانک از درآمدهای مشاع (حق الوکاله) بوده است که با توجه به گزارش پیش بینی سال 94 "وپارس" بر آوردها حاکی از جبران این ضعف در سال جاری می باشد.

پست بانک ایران از دیگر بانک هایی است که در سال 93 عملکرد ضعیفی را از خود به جای گذاشته و سود هر سهم سال 92 آن به زیان 27 تومانی تبدیل شده است که عمده دلایل آن کاهش سود حاصل از سرمایه گذاری ها سپرده گذاری ها، افزایش سهم سود سپرده گذاران و کاهش سهم بانک از درآمدهای مشاع (حق الوکاله) می باشد.

دو بانک آینده و ایران زمین نیز در زمره بانک هایی هستند که در سال 93 زیان به ازای هر سهم محقق کردند که در هر دو آن ها علت اصلی زیان هر سهم رشد هزینه های مالی بانک می باشد.

بر اساس این گزارش در میان بانک های خصوصی بانک اقتصاد نوین، سرمایه و سینا نیز برای سال 93 با تعدیل های منفی قابل ملاحظه ای مواجه بودند که در بانک اقتصاد نوین رشد هزینه مطالبات مشکوک الوصول و در بانک سرمایه رشد هزینه مالی و هزینه مطالبات مشکوک الوصول موجب کاهش سودآوری آن ها شده است.

در بانک سینا شرایط با دو بانک اقتصاد نوین و سرمایه متفاوت بوده و علت اصلی تعدیل منفی 51 درصدی آن در سال 93 به دلیل کاهش درآمدها از بابت رشد سود علی الحساب سپرده های سرمایه گذاران و افزایش سهم سود سپرده گذاران بوده است.

در مجموع اگر بخواهیم خلاصه وار به وضعیت سودآوری بانک ها نگاهی بیندازیم باید به جدول ذیل توجه کنیم:

نکته حائز اهمیت اینکه در میان بانک هایی که افزایش سودآوری در سال 93 نسبت به سال 92 داشتند سه بانک مهر اقتصاد، شهر و دی با تعدیل های بالای قابل ملاحظه مواجه بودند که هر سه آن ها به دلیل رشد درآمدهای مشاع خود به این جهش سود دست یافتند.

نکته جالب توجه در این گزارش این است که درصد تعدیل های منفی بزرگ و درصد تعدیل های مثبت به جز سه بانک عنوان شده، بسیار اندک می باشد با این نگاه اجمالی به صورت های مالی بانک ها آن چه می توان دریافت این است که بیشتر بانک های کشور در هزینه های مالی و مطالبات مشکوک الوصول خود با افزایش همراه بودند.

تأثیر افزایش نرخ روغن بر روند سودآوری شرکت

انجمن روغن نباتی از دو ماه قبل درخواست افزایش نرخ 10 درصدی قیمت روغن را به سازمان حمایت از مصرف کنندگان و تولیدکنندگان ارسال کرده بود که دبیر این انجمن از هفته گذشته از افزایش 5 درصدی محصولات این شرکت ها خبر داد.

انجمن روغن نباتی از دو ماه قبل درخواست افزایش نرخ 10 درصدی قیمت روغن را به سازمان حمایت از مصرف کنندگان و تولیدکنندگان ارسال کرده بود که دبیر این انجمن از هفته گذشته از افزایش 5 درصدی محصولات این شرکت ها خبر داد.

در همین ارتباط مدیر عامل شرکت صنعتی بهشهر در گفتگو با خبرنگار بورس نیوز اظهار داشت: این افزایش نرخ 5 درصدی از هفته آینده اجرایی خواهد شد که این رشد قیمت به دلیل افزایش هزینه تمام شده تولید روغن انجام شده است.

محمود شهرضایی در ادامه افزود: هنوز به صورت کتبی چنین ابلاغیه ای از طرف انجمن روغن نباتی به شرکت های فعال در این حوزه اعلام نشده تا تغییرات سود هر سهم را بر اساس آن برآورد و به سازمان اعلام کنیم اما این افزایش نرخ برای تمامی محصولات بوده و در صورت ابلاغ کتبی آن به شرکت ها قطعاً بر روند سودآوری آنها تأثیر مثبت خواهد داشت.

این مقام مسئول در رابطه با عملکرد شرکت صنعتی بهشهر گفت: با توجه به آخرین پیش بینی سود هر سهم شرکت بر اساس عملکرد 6 ماهه نخست سال مالی جاری 51 درصد بودجه برآورد شده را پوشش داده و نرخ هایی که در این گزارش لحاظ شده بر مبنای قیمت روغن در تیر ماه سال جاری می باشد که با توجه به این افزایش 5 درصدی می تواند به رشد سود هر سهم "غبشهر" منجر شود.

وی در پایان در رابطه با مقدار این افزایش نرخ گفت: مدتی قبل پیشنهاد افزایش نرخ به میزان 10 درصد مطرح شده بود که افت قیمت های جهانی مواد اولیه مورد نیاز شرکت را شاهد بودیم و این موضوع باعث شد تا به جای آن 5 درصد رشد اعلام و ابلاغ شود.

راهکار سازمان برای دریافت سود نقدی سهامداران

اگر به دنبال تجمیع در جمع آوری سود برای هر سهامدار باشیم باید زمینه های قانونی فراهم شود، در همین راستا سازمان بورس به شرکت سپرده گذاری مأموریت داده تا این مسأله را پیگیری و مطالعاتی در این خصوص انجام دهد.

در حال حاضر برخی از شرکت ها لیست سهامداران خود را به بانک مشخصی برای پرداخت سود سهام ارائه می دهند و سهامدار بدون نیاز به افتتاح حساب سود تقسیمی خود را با مراجعه به هر یک از شعب بانک عامل دریافت و یا به حساب های شخصی خود در بانک های دیگر منتقل می کند اما همه شرکت های فعال در بازار سرمایه از این رویه استفاده نمی کنند و برخی از آنها سهامدار را به بازگشایی حساب برای دریافت سود در بانک مشخصی مجبور می کنند که چنین کاری اصلاً درست و مناسب نمی باشد.

معاونت سازمان بورس اوراق بهادار تهران ضمن بیان این مطلب در گفتگو با خبرنگار بورس نیوز اظهار داشت: اگر به دنبال تجمیع در جمع آوری سود برای هر سهامدار باشیم باید زمینه های قانونی فراهم شود، در همین راستا سازمان بورس به شرکت سپرده گذاری مأموریت داده تا این مسأله را پیگیری و مطالعاتی در این خصوص انجام دهد.

حسن امیری در ادامه افزود: به طور کل سازماندهی این مسأله قابل انجام می باشد اما باید بستر قانونی آن ایجاد شود که سهامدار به کارگزار خود وکالت دهد تا سود سهام خود را از شرکت های مختلف دریافت کرده و در یک حساب بانکی متمرکز واریز نماید. از لحاظ عملیات اجرایی با توجه به زیر ساخت های مناسبی که در سیستم های سهام وجود دارد امکان پذیر می باشد.

وی در رابطه با سیستم پس از معاملات گفت: راه اندازی و به کارگیری این سیستم جدید که در چند ماه آینده آزمایشات لازم آن به اتمام خواهد رسید و در دسترس نهادهای مربوطه قرار می گیرد، می تواند به کارگزاران و ناشران در زمینه افزایش سرمایه، پرداخت سود سهام و موارد مشابه کمک شایان توجهی نماید.

این مقام مسئول در خاتمه عنوان کرد: اگر کسی از نحوه یا تأخیر در پرداخت سود سهام شکایتی دارد می تواند از طریق سیستم طرح شکایت اقدام کند تا رسیدگی و پیگیری لازم از طریق مدیریت نظارت بر ناشران انجام شود.