
ماده 166 لایحه اصلاحی قانون تجارت مقرر کرده است: در خرید سهام جدید صاحبان سهام شرکت نسبت به سهامی که مالکند حق تقدم دارند و این حق تقدم قابل نقل و انتقال است...
چنان که ملاحظه می فرمایید قانون حق تقدم را به عنوان یک حق اولویت و امتیاز برای سهامداران کنونی شرکت در نظر گرفته است تا بتوانند از فرصت همراهی و سرمایه گذاری و تشخیص قبلی خود بهره برداری کنند و در تصمیم شرکت برای افزایش سرمایه، این حق اولویت را اعمال کنند. از سوی دیگر این اختیار به سهامداران قبلی اعطا شده است که اگر نخواهند از این امتیاز استفاده کنند، آن را واگذار کنند و به عبارتی حق تقدم سهام قابل نقل و انتقال است و به عنوان یک حق مالی قلمداد می شود.
یکی از آثار مهم اختصاص حق تقدم به سهامداران کنونی شرکت، این است که درصد مالکیت آنها حفظ می شود. به طور مثال اگر سهامداری 100 عدد سهم در یک شرکت داشته باشد و شرکت بخواهد 100 درصد افزایش سرمایه بدهد، تعداد 100 حق تقدم به وی اختصاص می یابد. پس اگر سهامدار از حق تقدم خود استفاده نکند، تعداد سهام وی ثابت می ماند اما درصد مالکیت وی نصف می شود، چون سرمایه 2 برابر شده است.
نکته دیگر این که این حق در یک بازه زمانی مشخص قابل بهره برداری است و اگر در این بازه زمانی استفاده نشود، شرکت حق خواهد داشت که طبق مقررات حق تقدم استفاده نشده را به فروش برساند.
از نظر ارزش مادی نیز باید چند نکته را درباره حق تقدم سهام مورد توجه قرار داد. نخست این که سهامدارانی که از این حق استفاده می کنند، برای افزایش تعداد سهام خود ، تنها باید مبلغ اسمی سهم را که در بیشتر شرکت ها 1000 ریال می باشد، به حساب شرکت واریز کنند و در حالتی که سهام شرکت افزایش قابل توجهی داشته باشد، این موضوع به عنوان یک فرصت طلایی و سودآور برای سهامدار شرکت محسوب می شود.
دوم این که اگر سهامدار از حق تقدم خود استفاده نکند و شرکت حق تقدم وی را در بازار به فروش برساند، تفاوت بین 1000 ریال و مبلغی که حق تقدم به فروش رسیده است، به عنوان منافعی است که به سهامدار قبلی تعلق می گیرد و در اینجا نیز حقوق سهامدار مورد توجه واقع شده است و زیانی متوجه سهامدار نمی شود.
به طور مثال هم اکنون یکی از شرکت هایی که فرایند افزایش سرمایه آن در حال اجراست توسعه خدمات دریایی و بندری سینا با نماد (حسینا) می باشد. قیمت تابلوی این سهم فرابورسی در چهارشنبه 45299 بوده است در حالی که قیمت حق تقدم آن در همان روز 42021 می باشد. مهلت استفاده از حق تقدم این شرکت نیز در آگهی آن اعلام شده است که از تاریخ 29/05/93 تا 26/07/93 می باشد.
چنان که ملاحظه می فرمایید تفاوت قیمت اصل سهم و حق تقدم سهم بیش از 1000 ریال می باشد. علت اینجاست که تبدیل حق تقدم به سهم به طور معمول زمان بر است و ممکن است چند ماه طول بکشد و لذا ریسک خواب نقدینگی وجود دارد زیرا اگر از حق تقدم استفاده شود، پس از انقضای مهلت های قانونی، تا زمانی که به سهم تبدیل نشود، قابل معامله نیست.

در همین ارتباط، مدیر نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس در گفتگو با خبرنگار بورس نیوز عنوان کرد: پذیره نویسی صندوق سرمایه گذاری به منظور تأمین هزینه های مالی پروژه های ساختمانی در حالی از اواخر سال 86 در دستورکار سازمان بورس قرار گرفته بود که به دلیل برخی مشکلات این امر تاکنون با موفقیت به مرحله اجرا در نیامده بود.
ایوب باقرتبار افزود: با توجه به تغییرات ایجاد شده در وزارت راه و شهرسازی و بانک مسکن و نیز ورود افراد آشنا به بازار سرمایه و طراحی ابزارهای مالی جدید به سازمان بورس در نهایت مجوز پذیره نویسی اولین صندوق سرمایه گذاری زمین و ساختمان دریافت شد. که این پذیره نویسی جهت تأمین بخشی از هزینه های مالی پروژه ای واقع در شهرک گلستان در منطقه 22 انجام می پذیرد.
وی تصریح کرد: شرکت گروه سرمایه گذاری مسکن مالک اصلی زمین پروژه مذکور می باشد که براساس ارزشگذاری 14 میلیارد و 100 میلیون تومانی آن، یونیت های صندوق سرمایه گذاری به مجموعه مذکور واگذار شده است.
این مقام مسئول به تشریح چگونگی این پروژه پرداخت و گفت: این پروژه شامل دو بلوک 18 طبقه ای دارای 60 واحد ساختمانی است و زمان تکمیل پروژه مذکور 30 ماه برآورد شده که به محض انجام پذیره نویسی و تأمین نقدینگی مورد نیاز مراحل اجرای آن آغاز خواهد شد.
این مقام مسئول به هزینه مالی مورد نیاز حدود 22 میلیارد تومانی جهت ساخت این پروژه اشاره کرد و گفت: حدود 15 میلیارد تومان از مبلغ مذکور از طریق پذیره نویسی و مابقی آن از طریق پیش فروش واحدهای ساخت تأمین می شود.
مدیر نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس در خصوص نحوه معامله واحدهای صندوق سرمایه گذاری بیان کرد: اگرچه فعالان بازار سرمایه می توانند در مراحل پذیره نویسی این صندوق مشارکت کنند و نسبت به خرید آن اقدام نمایند، اما توجه به این نکته حائز اهمیت است که در هفته اول پذیره نویسی به دلیل لزوم مشخص شدن اسامی خریداران، امکان فروش یونیت ها وجود ندارد و فروشندگان می توانند از یک هفته بعد از پذیره نویسی نسبت به این امر اقدام کنند.
باقرتبار به شفافیت طرح توجیهی پروژه اشاره کرد و گفت: سازمان بورس به عنوان نهاد ناظر بر اجرای این پروژه هر ماه یک بار از مراحل اجرای آن بازدید به عمل می آورد و تمامی بررسی های لازم از لحاظ شفافیت اطلاعات مالی و هزینه های آن توسط این نهاد انجام پذیرفته است.
علاوه بر آن، با توجه به اینکه تأمین هزینه های مالی پروژه مذکور نیازی به گشایش اعتبار LC یا دریافت وام بانکی ندارد، پیش بینی می شود تا مراجل اجرای آن به سهولت و طبق برآورد 30 ماهه پیش رود.
وی افزود: پروژه های در دست اجرای شرکت های ساختمانی فعال در بورس و نیز وضعیت درآمد و سودآوری آنها در حالی از شفافیت اطلاعاتی لازم برخوردار نیست که این پروژه با توجه به نظارت های اعمالی بر آن از شفافیت لازم برخوردار است، چراکه این صندوق دارای متولی، مدیر صندوق و بازارگردان است و در صورت نیاز سرمایه گذاران به نقدینگی می توانند نسبت به فروش بخشی از یونیت های خود اقدام کنند و از این بابت نگرانی وجود نخواهد داشت. علاوه بر آن، تمام سود حاصل از اجرای این پروژه میان سرمایه گذاران آن تقسیم خواهد شد.